Opinia w sprawie reformy ustawy o radiofonii i telewizji (EMFA)

Międzynarodowy Instytut Prasowy (IPI), Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów (ECPMF), Europejska Federacja Dziennikarzy (EFJ) oraz Free Press Unlimited (FPU) wnoszą następujący wkład do konsultacji społecznych dotyczących projektu ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji. Projekt ustawy, opublikowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, stanowi kluczowy element wdrażania Europejskiej Ustawy o Wolności Mediów (EMFA).

Niniejszy wniosek jest częścią działań naszych czterech organizacji w ramach Media Freedom Rapid Response (MFRR), ogólnoeuropejskiego konsorcjum, które monitoruje zagrożenia dla wolności mediów i działa na rzecz poprawy wolności prasy w europejskich państwach członkowskich i krajach kandydujących. Niniejszą opinię przedstawił IPI, a wspierały ją ECPMF, EFJ i FPU.

Partnerzy MFRR zorganizowali w 2024 roku międzynarodową misję na rzecz wolności prasy w Warszawie, aby spotkać się z nowym rządem i zaapelować o reformy demokratyczne. Rekomendacje z tej misji zostały opublikowane w poniższym raporcie. Niniejszy dokument jest konsekwencją współpracy MFRR z polskimi władzami podczas wizyty, opiera się na indywidualnych raportach organizacji partnerskich oraz monitoringu MFRR w 2025 roku.

Partnerzy MFRR należą do kluczowych międzynarodowych organizacji zajmujących się wolnością mediów, zdecydowanie opowiadających się za Europejską Ustawą o Wolności Mediów (Rozporządzenie UE 2024/1083), a nasze organizacje współpracowały z Komisją Europejską na wszystkich etapach jej projektowania, tworzenia i wdrażania. Zgodnie z tym zobowiązaniem, nasze organizacje przedstawiają poniższą opinię na temat projektu nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji, która, mamy nadzieję, będzie miała pozytywny wpływ na stworzenie dodatkowych zabezpieczeń dla ochrony wolnego i niezależnego dziennikarstwa w Polsce.

Wprowadzenie

Projekt ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji jest ogólnie rzecz biorąc pozytywną, ale niekompletną inicjatywą reformy polskiego prawa medialnego i stworzenia dodatkowych zabezpieczeń w celu ochrony wolnych i niezależnych mediów w Polsce. W obecnej formie stanowi on wysiłek zorientowany na przestrzeganie praworządności, wdrożenia elementów Europejskiej Ustawy o Wolności Mediów (EMFA), która w pełni weszła w życie w sierpniu 2025 r. Nasze organizacje z zadowoleniem przyjmują fakt zorganizowania konsultacji społecznych i zaproszenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego i mediów do udziału. Po tej analizie, na końcu niniejszego zgłoszenia, przedstawiamy rekomendacje dotyczące zmian w projekcie nowelizacji.

Wzmocnienie niezależności i roli Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

Centralnym filarem projektu nowelizacji jest reforma Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) oraz działania mające na celu wzmocnienie jej niezależności. Istotną zmianą jest zwiększenie liczby członków KRRiT z pięciu do dziewięciu, przy czym czterech powoływałby Sejm, dwóch Senat i trzech Prezydent. Jedna trzecia członków będzie wymieniana co dwa lata.

Zakres zadań KRRiT zostanie rozszerzony. Do jej zadań będzie należało wspieranie samoregulacji w pomiarach oglądalności oraz wspieranie Rady Etyki Mediów. Będzie ona również nadzorować i prowadzić nową bazę danych dotyczącą własności mediów i przepływu reklam państwowych do mediów. Zgodnie z nowymi przepisami EMFA, KRRiT będzie również odpowiedzialna za ocenę fuzji i przejęć mediów pod kątem pluralizmu mediów i niezależności redakcyjnej (patrz poniżej).

Nasze organizacje z zadowoleniem przyjmują proponowane reformy KRRiT, które są zgodne z artykułem 7 EMFA dotyczącym niezależności krajowych organów regulacyjnych. Za poprzednich rządów KRRiT przechodził wielokrotne cykle upolitycznienia, co osłabiało jej niezależność. Zwracamy uwagę na wysoce problematyczne działania byłego przewodniczącego, który podejmował nieproporcjonalne i jednostronne działania oceniając treści medialne krytyczne wobec rządu. Wymóg, aby decyzje podejmowane przez przewodniczącego KRRiT wymagały zgody rady, wzmocnią demokratyczny proces decyzyjny i dlatego jest szczególnie mile widziany.

Z zadowoleniem przyjmujemy również zmiany kryteriów i wsparcie społeczeństwa obywatelskiego dla nominacji członków, które zwiększą profesjonalizm i niezależność przyszłych kandydatów. Zwiększona liczba członków KRRiT utrudniłaby również, choć nie uniemożliwiłaby, ewentualne polityczne przejęcie regulatora w przyszłości. Ogólnie rzecz biorąc, zmiany te dodadzą zabezpieczeń a KRRiT powinna być ściśle monitorowana przez organizacje obywatelskie. Podkreślamy, że niezależne funkcjonowanie KRRiT będzie kluczowe dla sukcesu proponowanych reform, w tym, wzmocnieniu niezależności polskich mediów publicznych. Biorąc pod uwagę, że członkowie KRRiT będą wybierani przez Sejm, Senat i Prezydenta, pewien poziom wpływów politycznych pozostanie. Niektórzy obecni członkowie KRRiT są przykładem tych wyzwań.

Rozszerzenie mandatu i centralizacja uprawnień – obejmujących funkcjonowanie sektora publicznego i zaangażowanie w nominacje, alokację środków, regulacje licencyjne i ocenie pluralizmu opinii – stanowią ryzyko strukturalne. W związku z tym nasze organizacje apelują o stopniowanie procesu wdrażania zmian, aby zapewnić reformę KRRiT zanim  rozszerzony zostanie jej mandat. Należy rozważyć opcje etapowego wdrażania prawa, aby to zagwarantować. Biorąc pod uwagę rozszerzenie mandatu KRRiT i koncentrację uprawnień, wzywamy również aby Ministerstwo oceniło, czy budżet organu regulacyjnego jest wystarczający, aby mógłby on odpowiednio wypełniać jego przewidziane role i obowiązki. Jednakże dodatkowe finansowanie, jeśli będzie potrzebne, powinno być również powiązane z reformami KRRiT, które zwiększą jej niezależność.

Odnośnie proponowanej roli KRRiT we wspieraniu wdrażania kodeksów etyki dziennikarskiej, nasze organizacje podkreślają, że wszelkie zwiększone zaangażowanie KRRiT w  sprawach etyki zawodowej powinno zostać ograniczone lub zniesione. Etyka mediów powinna być wyłącznie samoregulacyjną odpowiedzialnością mediów i dziennikarzy, a nie podlegać nadzorowi przez organ regulacyjnym powołany z wyboru politycznego.

Rozwiązanie Rady Mediów Narodowych

Zgodnie z projektem nowelizacji, Rada Mediów Narodowych (RMN) zostałaby zniesiona. Artykuł 1(18) projektu ustawy uchyla artykuły 27–28a ustawy o radiofonii i telewizji, które regulują utworzenie, skład i uprawnienia KRRiT. To sprawiłoby, że ustawa z 2016 r. ustanawiająca RMN stałaby się nieaktualna. Po rozwiązaniu RMN uprawnienia do powoływania rad nadzorczych i kierownictwa mediów publicznych (TVP, Polskie Radio, PAP) powrócą do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT). KRRiT została powołana w 2016 roku przez partię Prawo i Sprawiedliwość (PiS) w celu nadzorowania mediów publicznych, z uprawnieniami do powoływania i odwoływania zarządów i rad nadzorczych, zatwierdzania rad programowych oraz zapewnienia zgodności z „interesem narodowym” w nadawaniu publicznym. Organizacje partnerskie MFRR ostro krytykowały w przeszłości funkcjonowanie i niezależność RMN. Jej powołanie w 2016 roku ominęło istniejący organ konstytucyjny  KRRiT  i ustanowiło odrębny organ nadzorujący media publiczne, w którym, celowo, dominowali sojusznicy polityczni i posłowie. Za pośrednictwem KRRiT, PiS sprawowało znaczącą władzę w zakresie decydowania o składzie władz mediów publicznych w kraju, dając partii znaczny wpływ na kształtowanie polityki programowej i redakcyjnej. Chociaż polski Trybunał Konstytucyjny orzekł w grudniu 2016 r., że obejście mandatu KRRiT było niezgodne z konstytucją, rząd wykorzystał niejasność prawną, aby zablokować wszelkie reformy.

My popieramy zatem zniesienie Rady Mediów Narodowych, która stanowi kluczowy element systemu kontroli nad mediami publicznymi w kraju, stosowanego przez poprzedni rząd. Likwidacja RMN przywróci porządek konstytucyjny w obszarze regulacji mediów w Polsce i wyeliminuje kluczowy element ingerencji rządu w media publiczne, zarówno teraz, jak i w przyszłości. Wdrożenie tej reformy i przekazanie jej uprawnień zreformowanej KRRiT mogłoby przyczynić się do odpolitycznienia TVP i, miejmy nadzieję, przyspieszyć zakończenie obecnego stanu likwidacji.

Należy ponownie podkreślić, że reforma KRRiT, mająca na celu zwiększenie jej niezależności i profesjonalizmu, ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia ogólnej poprawy regulacji mediów. Przeniesienie uprawnień regulacyjnych RMN do KRRiT musi być poprzedzone wzmocnieniem funkcjonalnej niezależności regulatora. Centralizacja takich uprawnień regulacyjnych w KRRiT bez uprzedniego zagwarantowania jej niezależności stwarza poważne ryzyko. Nasze organizacje podkreślają potrzebę etapowego procesu wdrażania, aby zapewnić reformę KRRiT przed rozszerzeniem jej mandatu. Należy rozważyć opcje stopniowego wdrażania, aby to zagwarantować.

Media publiczne – cięcia finansowania i przejście na model oparty na podatkach

Zgodnie z projektem nowelizacji, model finansowania mediów publicznych w Polsce zostałby zmieniony z modelu opartego głównie na opłatach abonamentowych na zintegrowany model oparty na podatkach. Obecny abonament zostałby zastąpiony w 2027 r. opłatą za materiały audiowizualne wliczoną w roczne deklaracje PIT. Zmiany te gwarantowałyby co najmniej 2,5 mld zł (590 mln euro) rocznie w latach 2027–2036. Roczny budżet byłby ustalany przez Ministra Finansów, dając jemu znaczną swobodę decyzyjną, ale zatwierdzany przez parlament. Dostrzegamy nieskuteczność obecnego systemu opłat licencyjnych. Jednakże nasze organizacje z niepokojem zauważają, że według szacunków proponowany budżet roczny byłby o ponad 30% niższy niż budżet na rok 2024 i stanowiłby zaledwie 0,06% PKB. Według Europejskiej Unii Nadawców (EBU), Polska zajęłaby 26. miejsce wśród 27 krajów UE pod względem finansowania mediów publicznych, znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 0,12% PKB.

Artykuł 5 EMFA nakłada na Polskę obowiązek zapewnienia mediom publicznym niezależności redakcyjnej, przejrzystego zarządzania oraz stabilnego i odpowiedniego finansowania. Chociaż proponowana reforma przewidywałaby „stabilne” finansowanie do 2036 r. na papierze, cięcie o 30% podważa zgodność z przepisami EMFA dotyczącymi „odpowiedniego” finansowania mediów publicznych. Przewidywane cięcie zwiększyłoby obciążenie finansowe na i tak już przeoczonej liście wyzwań stojących przed nadawcami, którzy nadal znajdują się w stanie likwidacji.

W związku z tym wzywamy rząd do ponownego przemyślenia proponowanego modelu opartego na podatkach, aby zapewnić, że zmiany od 2027 r. nie spowodują znaczących cięć budżetowych. Wzywamy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego do zagwarantowania finansowania w wysokości co najmniej 0,12% PKB, co zapewni utrzymanie Polski w granicach średniej UE. Brak zapewnienia przez rząd odpowiedniego i zrównoważonego finansowania podważyłby zdolność polskich mediów publicznych do kontynuowania procesu reform. Partnerzy MFRR ostrzegają również, że zastąpienie opłaty abonamentowej dotacjami budżetowymi, ustalanymi przez Ministra Finansów, naraziłoby media publiczne na decyzje rządu. Nawet jeśli finansowanie wymaga zgody parlamentu, mogłoby to potencjalnie być sprzeczne z Artykułem 5 EMFA dotyczącym niezależności. Roczne cykle budżetowe, choć prawnie gwarantują minimalny budżet, mogą narazić finansowanie na destabilizujące roczne wahania. Należy wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia, aby zapewnić, że coroczna alokacja środków przez Ministra jest dokonywana w sposób przejrzysty, proporcjonalny, niedyskryminacyjny i oparty na zasługach, przy silnym nadzorze parlamentarnym. Ostatecznie zniesienie opłaty abonamentowej powinno nastąpić tylko wtedy, gdy finansowanie będzie zagwarantowane w modelu, który jest prawdziwie stabilny, bez większych cięć i niezależny od rządu.

Media publiczne – nominacje i procedury zarządzania

Zarządzanie mediami publicznymi również zostanie zmienione. Telewizja Polska, Polskie Radio i 17 nadawców regionalnych zostaną połączone w ujednolicony model zarządzania. Jak wspomniano powyżej, Rada Mediów Narodowych zostanie zlikwidowana, a jej uprawnienia powrócą do KRRiT. Rady nadzorcze i rady programowe zostaną zredukowane do dziewięciu członków i częściowo obsadzane w drodze konkursów organizowanych przez KRRiT, w oparciu o nominacje społeczeństwa obywatelskiego i pracowników, z opublikowanymi rankingami i uzasadnieniem transparentnych wyborów. Redaktorzy naczelni będą powoływani z list kandydatów przygotowywanych przez rady programowe TVP i PR, po konsultacjach z redakcjami i związkami zawodowymi. Stanowisko kierownika PSM będzie pełnione przez jedną osobę.

Nasze organizacje generalnie popierają nowy system nominacji na stanowiska kierownicze, który jest znacznie lepszy niż obecny system. Proponowane zmiany zwiększą przejrzystość procedury nominacji i wzmocnią demokratyczny proces decyzyjny. Z zadowoleniem przyjmujemy przejście na mianowanie redaktorów naczelnych przez radę programową, a nie przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji (KRRiT), oraz nowe zasady gwarantujące, że osoby mianowane na te stanowiska kierownicze mają udokumentowane powiązania polityczne. Jeśli proponowane zmiany zostaną prawidłowo wdrożone i nadzorowane przez niezależną KRRiT, powinny pomóc odpolitycznić nadawców i znacznie ograniczyć wpływ polityczny zarówno na przyszłe programy, jak i decyzje redakcyjne. W dalszej perspektywie apelujemy o jak najszybsze zakończenie obecnego, niestabilnego stanu likwidacji mediów publicznych.

O ile kolejne rządy w Polsce nie stworzyły warunków dla niezależnych mediów publicznych, o tyle upolitycznienie TVP za poprzedniego rządu wyrządziło znaczne szkody. Pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, aby ograniczyć wpływy polityczne, profesjonalizować i dostosować  nadawców do ery cyfrowej oraz odbudować poważnie nadszarpnięte zaufanie publiczne. Sama zmiana w systemie powoływania kadry kierowniczej nie wystarczy, aby naprawić te szkody a proces naprawy będzie wymagał zaangażowania i czasu. Ponownie podkreślamy, że sukces reformy mediów publicznych będzie ściśle powiązany z reformą KRRiT. Skupienie procedur powoływania w mediach publicznych w rękach jednego organu regulacyjnego będzie  ryzykowne, jeśli najpierw nie zostanie zagwarantowana niezależność KRRiT.

Przejrzystość własności mediów i przejrzystość reklamy państwowej

Projekt nowelizacji przewiduje utworzenie nowego systemu monitorowania przejrzystości struktur własnościowych mediów i reklamy państwowej w mediach. Baza danych byłaby utrzymywana przez KRRiT. W odniesieniu do przejrzystości reklamy, system ten zapewniłby, że wszelkie alokacje pieniędzy publicznych na media w formie reklamy państwowej będą prowadzone w sposób otwarty, bezstronny, inkluzywny, proporcjonalny i niedyskryminujący. Będzie on wsparty audytami i sankcjami.

Wszystkie podmioty publiczne byłyby zobowiązane do przekazywania KRRiT informacji na temat swoich kryteriów reklamowych. Ponadto KRRiT prowadziłaby również aktualną bazę danych dotyczącą struktur własnościowych podmiotów medialnych. Regulator byłby również zobowiązany do wydawania opinii doradczych w sprawach fuzji mediów oraz monitorowania rynku pod kątem pluralizmu i niezależności redakcyjnej.

Popieramy proponowane reformy wdrażające artykuł 25 EMFA. Projekt nowelizacji przewiduje utworzenie nowego systemu śledzenia przejrzystość i struktur własności mediów i reklamy państwowej w mediach. Ta baza danych byłaby nadzorowana przez KRRiT. Jeśli chodzi o przejrzystość reklam, system ten zapewniłby, że wszelka alokacja pieniędzy publicznych na media w formie reklam państwowych odbyłaby się w sposób transparentny pod kontrola audytów i sankcji. Jak zauważyły nasze organizacje, za poprzedniego rządu pod przewodnictwem PiS, państwowa reklama prowadzona przez organy publiczne została przekształcona w formę systemu nagród za pozytywne relacje, a niezależne media krytyczne wobec rządu zostały celowo odcięte od tych funduszy. To użycie państwowej reklamy jako broni do karania dziennikarstwa śledczego jest centralnym elementem przejęcia mediów. Proponowane metody mające na celu zwiększenie przejrzystości takich przepływów finansowych powinny pomóc w stworzeniu bardzo potrzebnej systemu rozliczania i równego traktowania wydawców. Przyszłe próby upolitycznienia finansowania przez administrację lub władze regionalne i lokalne byłyby widoczne i znacznie łatwiejsze do zidentyfikowania i naprawienia. Jednak sukces systemu w praktyce wymagałby monitorowania w celu oceny wpływu jego wdrożenia.

Aby zapewnić silny nadzór nad transparentnością własności mediów, projekt nowelizacji powinien zostać wzmocniony, tak aby zobowiązać KRRiT do badania wszystkich form struktur własności rzeczywistej i pośredniej, z uprawnieniami do badania i żądania informacji na temat wszystkich nieprzejrzystych struktur własności. W związku z tym, należy zbadać, czy KRRiT posiada wystarczające uprawnienia do nakładania sankcji na media za oczywiste naruszenia zasad przejrzystości lub za nieudostępnianie informacji o strukturze własnościowej, przy jednoczesnym zapewnieniu, że wszelkie takie uprawnienia podlegają kontroli sądowej.

Z zadowoleniem przyjmujemy proponowane wprowadzenie nowych obowiązków w zakresie oceny fuzji mediów, wspólnie z UOKiK, polskim organem ochrony konkurencji i konsumentów. Jest to zgodne z artykułem 22 EMFA, który nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek przeprowadzenia oceny wpływu kluczowych koncentracji na rynku mediów na pluralizm mediów i niezależność redakcyjną. Za poprzedniego rządu, w 2020 roku, regionalna sieć medialna Polska Press została, w sposób kontrowersyjny przejęta przez kontrolowany przez państwo koncern naftowy PKN Orlen, pomimo poważnych obaw dotyczących zmiany polityki redakcyjnej na bardziej przychylną rządowi. W skardze prawnej wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, wspieranego przez MFRR, sąd odrzucił obowiązek uwzględnienia wpływu pluralizmu mediów na lokalny rynek medialny przy ocenie przejęcia. W rezultacie fuzja została zatwierdzona, a przejęcie sfinalizowane. W kolejnych miesiącach organizacje MFRR udokumentowały czystki redakcyjne przeprowadzone przez nowo powołane kierownictwo w zdecydowanej większości mediów przejętych przez Orlen. Gdyby w tamtym czasie istniały jasne obowiązki dotyczące oceny skutków, przejęcia Polska Press można było potencjalnie uniknąć. Mamy nadzieję, że wdrożony test pluralizmu mediów mógłby zapobiec powtórzeniu się tej sytuacji.

Oczekujemy, że zreformowana KRRiT będzie współpracować z Europejską Radą ds. Usług Medialnych, nowym organem UE, składającym się z przedstawicieli krajowych regulatorów mediów, aby starannie ocenić wpływ wszelkich przyszłych fuzji lub przejęć mediów na poziomie lokalnym i krajowym na pluralizm mediów i niezależność redakcyjną oraz powstrzymać się od zatwierdzania transakcji, jeśli pojawią się poważne obawy. Należy dodać obowiązek, aby KRRiT automatycznie zwracała się do Rady Europejskiej o opinię ekspercką we wszystkich przypadkach zgłoszonych przez Rzecznika Praw Obywatelskich (Rzecznika Praw Obywatelskich).

Zakaz publikacji mediów przez samorządy

Wcześniejsza wersja projektu nowelizacji zawierała zamiar wprowadzenia nowych przepisów ograniczających możliwość wydawania przez samorządy własnych tytułów prasowych. Przepis ten pomógłby ograniczyć możliwość sponsorowania przez samorządy tytułów prasowych promujących dane samorządy, zwłaszcza przed wyborami. Zauważamy, że obecny projekt nowelizacji, udostępniony do konsultacji społecznych, usunął te przepisy. Ponadto odnotowujemy krytyczną reakcję na tę zmianę ze strony Izby Wydawców Prasy, Stowarzyszenia Gazet Lokalnych i Stowarzyszenia Mediów Lokalnych, które słusznie argumentują, że potrzebne są przepisy prawne wzmacniające dziennikarstwo lokalne w Polsce. Partnerzy MFRR dostrzegają szkodliwy wpływ, jaki nieuczciwe wykorzystywanie funduszy państwowych przez samorządy na publikację treści politycznych miało na media lokalne i lokalny rynek reklamy.

Podkreślamy, że chociaż proponowana reforma nie jest przewidziana w zakresie EMFA, reforma ustawy o radiofonii i telewizji może i powinna wykraczać poza EMFA. W związku z tym nasze organizacje wzywają do przywrócenia proponowanych przepisów dotyczących publikacji w mediach samorządowych, zgodnie z pierwotnymi założeniami, przy jednoczesnym zapewnieniu samorządom możliwości dalszego publikowania kluczowych biuletynów informacyjnych dla obywateli. Podkreślamy również potrzebę dodatkowego rządowego pakietu wsparcia finansowego dla mediów lokalnych.

Wnioski

Jak wspomniano, projekt ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji stanowi ogólnie rzecz biorąc pozytywną inicjatywę mającą na celu reformę polskiego prawa medialnego, wdrożenie kluczowych elementów EMFA oraz stworzenie dodatkowych zabezpieczeń chroniących wolne i niezależne media w Polsce. Zwiększyłoby to przejrzystość, dobre zarządzanie i pluralizm. Pozostaje jednak pole do udoskonaleń, aby stworzyć bezpieczniejsze bariery dla niezależności organu regulacyjnego KRRiT i wesprzeć trwałą reformę i odpolitycznienie mediów publicznych.

Projekt ustawy jest osłabiany przez proponowane zmiany w systemie finansowania mediów publicznych, które skutkowałyby znaczną utratą dochodów i mogłyby prowadzić do niestabilnych rocznych wahań w budżetowaniu. Należy podjąć drastyczne cięcia w finansowaniu mediów publicznych i wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia, aby zapewnić niezależność zreformowanej KRRiT, zanim jej mandat zostanie znacząco rozszerzony.

Uważamy, że jeśli reformy te zostaną ostatecznie wdrożone i udoskonalone zgodnie z poniższymi zaleceniami, częściowo zniwelują szkody wyrządzone wolności mediów w Polsce pod rządami poprzednich rządów, zwłaszcza PiS, i stworzą bardzo potrzebne zabezpieczenia przed przyszłym przejęciem ekosystemu medialnego.

Ustawa stanowi zatem wyważoną i demokratyczną próbę odpolitycznienia publicznego nadawania i wolności mediów w sposób proporcjonalny i niedyskryminujący. Nasze organizacje oceniły również, że projekt nowelizacji nie zawiera znaczących uzupełnień wykraczających poza zakres Europejskiej Ustawy o Wolności Mediów.

Dopóki te reformy nie zostaną wdrożone, Polska pozostanie w stanie zawieszenia wolności mediów: uwięziona w pułapce wielu wcześniejszych szkodliwych zmian, ale niezdolna do ich odwrócenia ani zabezpieczenia przed przyszłymi zagrożeniami.

Podczas gdy inne kraje UE wdrożyły już Europejską Ustawę o Wolności Mediów, Polska pozostaje w tyle. Nasze organizacje zdają sobie sprawę, że ostatecznie uchwalenie projektu ustawy będzie zależało od jej zatwierdzenia przez Prezydenta Nawrockiego i są zdecydowane zabiegać o uchwalenie reformy legislacyjnej pomimo tych ograniczeń.

Aby jeszcze bardziej poprawić jakość projektu nowelizacji, niżej podpisane organizacje partnerskie z Media Freedom Rapid Response (MFRR) przedstawiają następujące rekomendacje.

Rekomendacje:

• Wdrożenie etapowego wprowadzenia ustawy w celu zapewnienia, że ​​reforma KRRiT zostanie ukończona lub znacznie zaawansowana przed rozszerzeniem jej mandatu, aby zapewnić niezależną regulację mediów.
• Aby dodać dodatkowe zabezpieczenia, należy oddzielić uprawnienia KRRiT do oceny – takie jak realizacja misji publicznej – od funkcji sankcjonowania i regulacyjnych, takich jak alokacja funduszy i procedur mianowania.
• Wyjaśnienie metodologii i uprawnień decyzyjnych regulujących rozszerzone uprawnienia KRRiT, zapewniając ich przejrzystość i poparcie mediów i społeczeństwa obywatelskiego.
• Zobowiązanie KRRiT do badania wszystkich form struktur własności rzeczywistej i pośredniej, z uprawnieniami do badania i żądania informacji na temat wszystkich nieprzejrzystych struktur własności mediów, z przejrzystymi kryteriami i uzasadnieniami ocen i uprawnień do ujawniania informacji.
• Dalsza ocena w celu sprawdzenia, czy KRRiT posiada wystarczające uprawnienia do nakładania sankcji na media za oczywiste naruszenia zasad przejrzystości lub za nieudostępnianie informacji na temat struktur własności. Należy jasno określić możliwe sankcje za nieprzestrzeganie obowiązku ujawniania informacji.
• Ocenić, czy budżet KRRiT jest wystarczający do odpowiedniego wypełniania przewidywanych rozszerzonych ról i obowiązków. Dodatkowe finansowanie, jeśli będzie potrzebne, powinno być również powiązane z reformami organu regulacyjnego, które zwiększą jego niezależność.
• Wszelkie zwiększone zaangażowanie KRRiT we wspieranie lub promowanie kodeksów etyki dziennikarskiej powinno zostać znacznie ograniczone lub całkowicie wyeliminowane, ponieważ etyka mediów powinna być wyłączną samoregulacyjną odpowiedzialnością mediów i dziennikarzy.
• Zagwarantować systemowe finansowanie mediów publicznych w wysokości co najmniej 0,12% PKB, zapewniając, że Polska pozostanie w granicach średniej unijnej finansowania.
• Zbadać możliwość wieloletniego planowania budżetów mediów publicznych w celu uniknięcia krótkoterminowych rocznych harmonogramów planowania i zwiększenia przewidywalności.
• Zapewnić system alokacji budżetów mediów, przewidziany przez Ministerstwo Finansów, przez KRRiT są wyraźnie uzasadnione prawnie i oparte na przejrzystej metodologii
• Dodanie dodatkowych zabezpieczeń, aby zapewnić, że coroczny podział środków przez Ministra Finansów jest dokonywany w sposób przejrzysty, proporcjonalny, niedyskryminacyjny i oparty na zasługach
• Wyjaśnienie relacji między KRRiT a UOKiK w zakresie ocen fuzji mediów oraz uprawnień obu organów, w ramach nowego systemu, do blokowania lub kwestionowania fuzji mediów zidentyfikowanych jako stanowiące zagrożenie dla pluralizmu mediów lub niezależności redakcyjnej
• Przywrócenie pierwotnie proponowanych przepisów dotyczących zakazu publikacji w mediach samorządowych, przy jednoczesnym zapewnieniu samorządom możliwości dalszego publikowania kluczowych biuletynów informacyjnych
• Uzupełnienie nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji o dodatkowe środki wspierające media lokalne i regionalne, w celu wzmocnienia lokalnej sprawozdawczości demokratycznej
• Podjęcie kroków w celu pilnego przyspieszenia reform zarządzania mediami publicznymi, zapewniając koniec obecnego stanu likwidacji i powrót do stabilności dla pracowników mediów publicznych

Niżej podpisane organizacje pozostają otwarte na dalszą komunikację i dialog z rządem polskim i Prezydentem w toczącym się procesie tworzenia i debaty nad wdrożeniem tego projektu ustawy i szerszej Reformy EMFA, a także ze środowiskiem dziennikarskim i społeczeństwem obywatelskim.

Podpis:

Międzynarodowy Instytut Prasowy (IPI)

Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów (ECPMF)

Europejska Federacja Dziennikarzy (EFJ)

Free Press Unlimited (FPU)